Achtergrond van de Open Vertaling
De Open Vertaling is een vrije herziening van de Statenvertaling in hedendaags Nederlands, met de kanttekeningen. De tekst valt onder CC0 1.0: iedereen mag hem citeren, kopiëren, drukken, bewerken en hergebruiken, zonder toestemming te vragen.
Wat is de Open Vertaling?
De Open Vertaling (OV) is een herziening van de Statenvertaling. De tekst blijft zo dicht mogelijk bij de Statenvertaling, maar onbekende zeventiende-eeuwse woorden, naamvallen en werkwoordsvormen zijn vervangen door woorden die een hedendaagse lezer begrijpt. Uitgangspunt is de editie van de Statenvertaling uit 1888.
De OV bevat 82 boeken: de 39 boeken van het Oude Testament, de 27 boeken van het Nieuwe Testament en de 16 apocriefe boeken die ook in de Statenvertaling staan. Bij de tekst horen de kanttekeningen van de Statenvertalers, eveneens herzien naar hedendaags Nederlands.
De website is openvertaling.nl. Daar lees je de tekst per hoofdstuk, met de kanttekeningen naast of onder de tekst, zoeken, voorlezen en downloads.
Waarom een nieuwe herziening?
Vrijwel alle leesbare Nederlandse Bijbelvertalingen uit de twintigste en eenentwintigste eeuw zijn auteursrechtelijk beschermd. Wie een traktaat, een leesrooster, een app of een studieboek wil maken met de tekst van Gods Woord, heeft daarvoor toestemming van een uitgever nodig. Vrij zijn alleen oudere teksten, zoals de Statenvertaling van 1637 en latere edities daarvan.
De Open Vertaling wil die leemte vullen: een betrouwbare, leesbare Nederlandse tekst zonder juridische beperkingen. "Wat u om niet ontvangen hebt, geeft het om niet" (Mattheüs 10:8).
De directe aanleiding was een evangelisatietraktaat met meerdere boeken en hoofdstukken uit de Bijbel. De doelgroep is vooral de nieuwe gelovige die voor het eerst zelf in de Bijbel wil lezen en vraagt naar de meest betrouwbare vertaling, maar struikelt over woorden als ten ware, cijnsbaar, stout, wederrechtelijk of schalkheid.
De Statenvertaling als basis
De Statenvertaling is de Nederlandse Bijbelvertaling waartoe de Synode van Dordrecht (1618–1619) besloot. Zij is rechtstreeks vertaald uit de grondtalen: het Hebreeuws en Aramees van het Oude Testament en het Grieks van het Nieuwe Testament. De vertaling verscheen in 1637 met goedkeuring van de Staten-Generaal, vandaar de naam.
De vertalers gaven de tekst kanttekeningen mee: korte toelichtingen bij woorden en zinnen, en verwijzingen naar andere Bijbelplaatsen. De apocriefe boeken namen zij op in een apart deel, met een waarschuwing dat deze boeken niet tot de canon van de Heilige Schrift behoren.
Eeuwenlang was de Statenvertaling de gangbare Bijbel in Nederland en Vlaanderen. In de negentiende eeuw verschenen edities in bijgewerkte spelling. De editie van 1888 is de tekst waarvan de Open Vertaling uitgaat; de oorspronkelijke tekst van 1637 blijft ter vergelijking beschikbaar.
Hoe is de tekst herzien?
De Open Vertaling is een herziening, geen nieuwe vertaling. De zinsbouw, de woordvolgorde en het karakter van de Statenvertaling blijven zoveel mogelijk behouden. Alleen wat een hedendaagse lezer niet meer begrijpt, wordt aangepast:
- naamvallen: den hemel wordt de hemel, des konings wordt van de koning;
- werkwoordsvormen: gij zijt wordt u bent, hij zeide wordt hij zei;
- verouderde woorden: dewijl, alzo en vervaard maken plaats voor gewone woorden;
- spelling en namen: hedendaagse spelling en Nederlandse persoonsnamen.
Woorden die in de Bijbeltaal thuishoren, zoals uitspansel, gedierte en gevogelte, blijven staan. Zo ontstaat bewust een vermenging van oud en nieuw: herkenbaar voor wie met de Statenvertaling is opgegroeid, toegankelijk voor wie er voor het eerst in leest. Een vader die aan tafel uit de Statenvertaling voorleest en zelf des, der en gij vervangt, doet in feite hetzelfde.
Wijzigingsprincipes
Vervangingen gebeuren volgens vastgelegde wijzigingsprincipes: vaste regels van de vorm oud woord → nieuw woord, met een toelichting. Elk principe werkt één keer, vanuit de tekst van 1888. Wat een principe heeft opgeleverd, wordt nooit door een ander principe opnieuw veranderd; zo hangt de uitkomst niet af van de volgorde waarin de regels zijn toegepast. Per vers is na te gaan welk principe welke woordgroep heeft veranderd.
De volledige lijst staat in wijzigingsprincipes.md.
De Godsnaam
In de tekst staat HEERE (in hoofdletters) waar het Hebreeuws de Godsnaam heeft, zoals in de Statenvertaling. Waar de Statenvertaling Heere schrijft voor het Hebreeuwse woord voor Heer, blijft dat onderscheid zichtbaar.
Hulpmiddelen en controle door mensen
AI wordt gebruikt als hulpmiddel: om verouderde woorden te herkennen, afgesproken vervangingen uit te voeren en de consistentie te controleren. De uitgangspunten en de redactionele keuzes worden door mensen bepaald. Daarna leest een mens de tekst vers voor vers na en keurt hem per hoofdstuk goed. Verandert de tekst van een goedgekeurd hoofdstuk, dan moet dat hoofdstuk opnieuw worden goedgekeurd.
Een controle door software geldt niet als menselijke controle.
De kanttekeningen
De kanttekeningen van de Statenvertalers zijn een eigen schat: ze leggen uit hoe een woord uit de grondtekst ook vertaald kan worden, wat een uitdrukking betekent en waar dezelfde gedachte elders in de Bijbel staat. In de Open Vertaling zijn ze op dezelfde manier herzien als de Bijbeltekst.
Er zijn twee soorten:
- verwijzingen, in de tekst gemarkeerd met een letter (a, b, c …): andere Bijbelplaatsen over hetzelfde;
- uitleggende kanttekeningen, gemarkeerd met een cijfer (1, 2, 3 …): toelichting bij een woord of zin.
Op een groot scherm staan de kanttekeningen rechts naast de tekst; op een telefoon openen ze bij een tik op het markeringsteken.
Verschillen met de Statenvertaling zien
Met de knop Verschillen SV-OV in de leesweergave zie je per vers welke woorden afwijken van de Statenvertaling van 1888. Zo is elke wijziging controleerbaar. De Markdown-bestanden bevatten de OV, de SV-editie 1888 en de SV van 1637 naast elkaar, zodat ook wie de site niet gebruikt de teksten kan vergelijken.
Vrij te gebruiken
De tekst van de Open Vertaling en de herziene kanttekeningen vallen onder CC0 1.0: afstand van alle rechten. Je mag de tekst zonder toestemming en zonder bronvermelding gebruiken, ook commercieel, in druk, in apps, in liederen en in software, en ook voor het trainen en gebruiken van AI-taalmodellen. Een bronvermelding ("Open Vertaling, openvertaling.nl") wordt wel op prijs gesteld, omdat lezers dan de nieuwste en gecorrigeerde tekst kunnen vinden.
De Statenvertaling van 1637 en de editie van 1888 zijn publiek domein.
Citeer met boeknaam, hoofdstuk en vers, bijvoorbeeld Johannes 3:16 (Open Vertaling).
Gegevens en bestanden
- Bijbeloverzicht: iedere hoofdstuk als gewone HTML-pagina, leesbaar zonder JavaScript.
- Markdown met kanttekeningen: de OV, de SV 1888 en de SV 1637, per boek en als één bestand.
- Volledige tekst als platte tekst: de OV zonder kanttekeningen.
- Hoofdstukdata: per hoofdstuk een JSON-bestand met tekst, kanttekeningen en de gewijzigde woordgroepen.
- Downloads: tekstbestanden en leesuitgaven.
- Overzicht voor AI en zoekmachines.
Verwante sites
- Open Parafrase Weergave: de Bijbel in eenvoudige, vrije weergave, gemaakt vanuit de Statenvertaling.
- Open Gods Woord: achtergrond, naslag, woordenboeken, grondteksten en handschriften bij de Bijbel.
Meedenken
Fouten, onduidelijke woorden of suggesties zijn welkom. Op de site kun je bij elk vers een opmerking achterlaten; de broncode en de gegevens staan op GitHub.
Veelgestelde vragen
Is de Open Vertaling een nieuwe vertaling? Nee. Het is een herziening van de Statenvertaling: dezelfde vertaling uit de grondtalen, in hedendaagser Nederlands.
Welke grondtekst ligt eraan ten grondslag? Dezelfde als bij de Statenvertaling: de Hebreeuwse en Aramese tekst van het Oude Testament en de Griekse tekst van het Nieuwe Testament zoals de Statenvertalers die gebruikten.
Mag ik de tekst in een boek, app of website zetten? Ja, zonder toestemming en zonder kosten. De tekst is CC0.
Waarom staan de apocriefe boeken erbij? Omdat de Statenvertaling ze ook bevat, in een apart deel. Ze horen niet bij de canon van de Heilige Schrift.
Is de tekst af? De tekst is compleet, maar wordt nog door mensen nagekeken en waar nodig verbeterd. Gebruik voor drukwerk de nieuwste versie van de site.